Chỉ còn 1 tuần nữa là đến kỳ thi tốt nghiệp THPT. Các thí
sinh đang chạy nước rút để về đích. Cần làm thế nào để bài thi môn Địa
lí đạt kết quả cao? Thầy Vũ Quốc Lịch-giáo viên Trường THPT chuyên Hà
Nội-Amsterdam có một số gợi ý sau đây cho các thí sinh.
1. Về nội dung học cần bám theo cấu trúc đề thi
Với
việc Trung Quốc hạ đặt trái phép giàn khoan Hải Dương 981 tại thềm lục
địa của Việt Nam, rất nhiều thí sinh năm nay đã “tủ” vấn đề biển Đông
khi ôn thi tốt nghiệp THPT.
Chú trọng đến vấn đề biển Đông là
đúng. Song nếu chỉ có vậy, hoặc quá tập trung vào vấn đề này thì sẽ hạn
chế kết quả thi. Biển Đông dù “nóng” đến đâu cũng không thể bao trọn nội
dung chương trình. Và đề thi được ra vẫn phải bám vào “Cấu trúc đề thi
tốt nghiệp Địa lí” mà Bộ GD-ĐT đã công bố.
Cấu trúc bài thi tốt nghiệp địa lí gồm có 2 phần:
-
Phần chung cho tất cả các thí sinh chiếm 8 điểm gồm có 3 câu: Câu I (3
điểm): các kiến thức của phần địa lí tự nhiên và địa lí dân cư; Câu II
(2 điểm): các kiến thức của bài chuyển dịch cơ cấu kinh tế và địa lí các
ngành kinh tế; Câu III (3 điểm): các kiến thức của phần địa lí các vùng
kinh tế và địa lí địa phương.
- Phần riêng (2 điểm) thí sinh chỉ được làm một trong hai câu hoặc theo chương trình chuẩn hoặc theo chương trình nâng cao.
Với
vai trò quan trọng chiến lược của biển Đông và đáp ứng yêu cầu giáo dục
tư tưởng - chính trị xuyên suốt quá trình dạy - học có thể khẳng định
chắc chắn sự có mặt của Biển Đông trong đề thi tốt nghiệp địa lí năm
nay. Các bài học liên quan nhiều đến biển Đông là vị trí, phạm vi lãnh
thổ; thiên nhiên chịu ảnh hưởng sâu sắc của biển, vấn đề phát triển
ngành thủy sản; vấn đề phát triển kinh tế, an ninh quốc phòng ở biển
Đông và các đảo, quần đảo…
Nhưng bên cạnh đó, thí sinh vẫn cần phải chú ý đến các vấn đề khác trong chương trình bám theo cấu trúc đề thi tốt nghiệp.
2. Chú ý phần kĩ năng
Phần
kiểm tra kĩ năng bao giờ cũng có trong một bài thi địa lí, bao gồm kĩ
năng vẽ biểu đồ, phân tích số liệu, sử dụng Átlat Địa lí Việt Nam.
a)
Vẽ biểu đồ: Cần rèn luyện vẽ các dạng biểu đồ cột, biểu đồ đường (đồ
thị), biểu đồ kết hợp (cột và đường), biểu đồ tròn, biểu đồ miền. Vẽ
biểu đồ cần nhanh, chính xác, đầy đủ các bước. Trên biểu đồ phải ghi đầy
đủ các yếu tố như đơn vị, tên biểu đồ, bảng chú giải ghi chú…
Phần phân tích giải thích trong câu hỏi bài tập cần ngắn gọn, “hỏi gì đáp lấy” tránh dông dài, lan man.
b)
Khi phân tích bảng số liệu cần chú ý số liệu có nội dung gì, số liệu
thống kê ở một năm hay nhiều năm, quy luật thay đổi thế nào. Phải chỉ ra
những biến động đặc biệt để phân tích chứ không phải liệt kê, mô tả
theo bảng số liệu rất dài dòng, trình bày quá chi tiết mà không nêu được
nội dung chính sẽ ít được điểm.
c) Átlat Địa lý là một công
cụ ôn tập và tra cứu thi rất hiệu quả, ở đó có đầy đủ các địa danh cần
thiết và các số liệu kinh tế - xã hội cập nhật hơn cả sách giáo khoa.
Thậm chí các dạng biểu đồ thí sinh cũng có thể tham khảo trong átlat để
hoàn thiện trong bài thi của mình. Cần nắm được cấu trúc của átlat gồm
các trang nào, sắp xếp ra sao để khi nhìn đề có thể nhanh chóng xác định
được các trang có liên quan.
3. Chú ý cách làm bài :
Ôn
tập bài tốt rồi, thí sinh cần rèn cho mình kĩ năng làm bài thi, đó là
tâm lý bình tĩnh, tự tin, đọc kĩ đề bài, định hướng chính xác yêu cầu đề
bài và phân bố thời gian làm bài hợp lý.
Nên học cách làm bài
khoa học, cần đọc kĩ đề để xác định dạng đề thi là trình bày, giải
thích, so sánh, hay phân tích chứng minh; biểu đồ đề yêu cầu vẽ là biểu
đồ tròn hay biểu đồ miền, số liệu đề ra đã được xử lý chưa hay là số
liệu thô cần được xử lí...
Đọc đề xong không nên cắm cúi viết trả
lời luôn mà nên dành thời gian ít phút để phác thảo đề cương mở trước
khi viết bài, rồi sau đó sắp xếp ý viết bài, vừa làm vừa hoàn thiện đề
cương để bài làm không sót ý. Viết theo dàn bài, bài viết sẽ mạch lạc và
dễ phát hiện các ý thiếu để bổ sung.
Bài viết nên có bố cục rõ
ràng, có thể phân ý 1, 2, a, b, thậm chí có thể sử dụng các gạch đầu
dòng giúp giám khảo chấm bài dễ và cũng dễ có điểm số cao. Khi chấm bài
giám khảo chấm theo ý được nêu trong đáp án, nên việc phác thảo đề cương
mở là cách làm bài hữu hiệu để tránh sót ý giúp thí sinh có được kết
quả tốt.
Cũng cần lưu ý rằng đề cương chỉ mang tính phác thảo ra
các ý. Bởi trái ngược với nhiều thí sinh không làm đề cương thì một bộ
phận không nhỏ thí sinh có làm đề cương song lại trình bày trong đó quá
chi tiết để rồi sau đó gần như chép lại đề cương vào bài thi, tốn nhiều
thời gian, thậm chí không đủ thời gian để làm các câu hỏi khác.
Nhiều
thí sinh cứ băn khoăn làm câu nào trước, làm câu nào sau. Bởi câu em
thuộc nhiều lại không xuất hiện đầu tiên trong đề thi. Kinh nghiệm khi
làm bài là phần dễ làm trước, khó làm sau. Em trả lời câu nào trước hay
sau điều đó không ảnh hưởng gì đến biểu điểm trong đáp án. Các câu dễ
làm xong sẽ làm cho thi sinh thấy vợi bớt công việc, tạo nên tâm lí
thoải mái để làm các câu tiếp theo.
Cần phân bố thời gian hợp
lý cho từng câu hỏi: thí sinh nên phân bố thời gian đều và phù hợp cho
các câu hỏi trong đề bài, đương nhiên là câu nào nhiều điểm thì phải
dành thời gian cho câu đó nhiều hơn.
Thí sinh cần bỏ tư tưởng
rằng đã làm câu nào thì phải thật hoàn hảo câu đó. Bởi thực tế không ít
thí sinh cứ “đắm đuối” vào một số câu, cố “nặn óc” ra những ý mà em quên
để mong có được một câu trả lời hoàn hảo câu em đang trình bày. Sự cầu
toàn quá mức vào một số câu dẫn đến thiếu thời gian cho việc làm các câu
còn lại và làm hỏng cả bố cục chung của toàn bài, làm thí sinh không
được điểm cao.
Kinh nghiệm chỉ ra rằng thí sinh nên làm tất cả các
câu chứ không nên tập trung vào một câu nào đó. Thang điểm cho mỗi câu
đều có giới hạn, câu hỏi đề ra “trúng tủ” nhưng thí sinh vẫn phải bình
tĩnh trình bày có chừng mực, còn để dành thời gian làm các câu khác. Với
một câu hỏi thí sinh trình bày khá tốt rồi, dù biết thiếu ý thì cũng
mạnh dạn chuyển sang câu khác, cuối giờ đọc lại nếu nhớ được ý thì bổ
sung. Cần nhớ rằng các câu hỏi kiểm tra các môn xã hội không khó, nhưng
việc chấm bài theo ý, để giành trọn vẹn điểm của một câu hỏi không dễ
nhưng để giành 2/3 số điểm của mỗi câu thì dễ hơn nhiều. Nên đừng cố
giành nốt 0,25 điểm của câu 3 điểm (thí sinh cố nhớ ý mình thiếu) mà
không đủ thời gian làm các câu còn lại, phải làm sơ sài, bỏ ý, thậm chí
bỏ cả câu, mất số điểm lớn thì thật đáng tiếc.
Vũ Quốc Lịch
Giáo viên Trường THPT chuyên Hà Nội - Amsterdam
